Page 17 - Demo

Institucionet shtet%u00ebrore n%u00eb periudh%u00ebn republikane 2Periudha e Republik%u00ebs (509-30 p.e.s.)N%u00eb fillimet e saj, republika romake ishte aristokratike, pasi pushteti i saj ndodhej n%u00eb duart e klas%u00ebs s%u00eb patric%u00ebve. Dy zyrtar%u00ebt e lart%u00eb (konsujt) q%u00eb z%u00ebvend%u00ebsuan pushtetin e mbretit, zgjidheshin nga radh%u00ebt e patric%u00ebve. Senati ishte nj%u00eb institucion shum%u00eb i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm, i cili zot%u00ebrohej nga paria e patric%u00ebve. Plebenjt%u00eb nuk mund t%u00eb ishin an%u00ebtar%u00eb t%u00eb tij, megjith%u00ebse kishin marr%u00eb pjes%u00eb s%u00eb bashku me patric%u00ebt n%u00eb vendosjen e republik%u00ebs. Gjendja e plebenjve ishte e r%u00ebnd%u00eb. K%u00ebshtu, nd%u00ebrmjet plebenjve dhe patric%u00ebve u zhvillua nj%u00eb luft%u00eb e gjat%u00eb dhe e ashp%u00ebr. P%u00ebr pasoj%u00eb, patric%u00ebt nuk i ruajt%u00ebn p%u00ebr nj%u00eb koh%u00eb t%u00eb gjat%u00eb privilegjet e tyre dhe b%u00ebn%u00eb l%u00ebshime pas l%u00ebshimesh. Me an%u00eb t%u00eb secesioneve, plebenjt%u00eb fituan disa t%u00eb drejta, si t%u00eb drejt%u00ebn p%u00ebr t%u00eb pasur p%u00ebrfaq%u00ebsuesit e tyre (tribun%u00ebt), t%u00eb cil%u00ebt do t%u00eb mbronin interesat e tyre dhe ishin t%u00eb papreksh%u00ebm. Ata g%u00ebzonin t%u00eb drejt%u00ebn p%u00ebr t%u00eb ndaluar veprimet e padrejta q%u00eb mund t%u00eb nd%u00ebrmerrnin konsujt apo senati ndaj plebenjve, p%u00ebrmes shfryt%u00ebzimit t%u00eb s%u00eb drejt%u00ebs s%u00eb %u201cvetos%u201d. N%u00eb vitin 450 p.e.s., plebenjt%u00eb arrit%u00ebn nj%u00eb fitore tjet%u00ebr, p%u00ebr t%u00eb cil%u00ebn kishin luftuar: kodifikimin e ligjeve. Ligjet u gdhend%u00ebn n%u00eb dymb%u00ebdhjet%u00eb tabela bakri dhe u ekspozuan n%u00eb qend%u00ebr t%u00eb qytetit (q%u00eb t%u00eb shiheshin nga t%u00eb gjith%u00eb), p%u00ebr t%u00eb shmangur n%u00eb k%u00ebt%u00eb m%u00ebnyr%u00eb abuzimet n%u00eb zbatimin e tyre. Fitore t%u00eb tjera ishin: lejimi i martesave mes plebenjve dhe patric%u00ebve dhe, m%u00eb e r%u00ebnd%u00ebsishmja, zgjedhja e nj%u00ebrit prej konsujve nga radh%u00ebt e plebenjve. Kjo e ngriti nivelin e demokracis%u00eb n%u00eb Republik%u00ebn Romake, megjith%u00ebse shtresa e plebenjve q%u00eb merrte pjes%u00eb ishte e pasur. K%u00ebta t%u00eb fundit, s%u00eb bashku me patric%u00ebt, krijuan shtres%u00ebn e nobilitetit. Senati%u2022 Drejton politik%u00ebn e brendshme dhe t%u00eb jashtme.%u2022 Kontrollon veprimtarit%u00eb e magjistrat%u00ebve.%u2022 Propozon ligjet.Dy konsuj (zgjidhen %u00e7do vit)%u2022 Komandojn%u00eb ushtrin%u00eb.%u2022 Th%u00ebrrasin dhe kryesojn%u00eb senatin.MAGJISTRAT%u00cb MAGJISTRAT%u00cbPretor%u00ebt (zgjidhen %u00e7do vit)%u2022 Administrojn%u00eb drejt%u00ebsin%u00eb.Decemvir%u00ebt(komisione q%u00eb zgjidhen p%u00ebr 6 muaj n%u00eb raste t%u00eb jasht%u00ebzakonshme)Diktator%u00ebt(zgjidhen p%u00ebr 6 muaj n%u00eb raste t%u00eb jasht%u00ebzakonshme, me fuqi absolute)Institucione t%u00eb jasht%u00ebzakonshmeZgjedhKuestor%u00ebt (zgjidhen %u00e7do vit)%u2022 Administrojn%u00eb thesarin e shtetit.Censor%u00ebt (zgjidhen %u00e7do vit)%u2022 Regjistrojn%u00eb popullsin%u00eb.Edil%u00ebt (zgjidhen %u00e7do vit)%u2022 Administrojn%u00eb pun%u00ebt publike.Kuvendet (komiciet) e centurive Kuvendet e kurive Kuvendet e tribuveTribun%u00ebt e popullit (zgjidhen %u00e7do vit)%u2022 Mund t%u00eb anulojn%u00eb vendime q%u00eb merren kund%u00ebr plebenjve (veto)Zgjedhin ZgjedhinNj%u00eb ilustrim i senatit romak315